Het morele discours is tot een halt gekomen.

AfbeeldingHet morele discours is tot een halt gekomen

Marjoleine de Vos

‘Het morele discours is tot een halt gekomen,” verklaarde ik tegen een vriend, met wie ik zat te praten over het heden. Soms doe je uitspraken waarvan je jezelf afvraagt wat je ermee bedoelt, zo apodictisch als ze zijn.

Wat ik ermee bedoelde, was eigenlijk helemaal niet zoiets groots. Wat ik bedoelde, was meer dat alles en alles wel een economisch discours lijkt te zijn geworden – Europa kost geld en hoeveel willen we ervoor betalen, de gezondheidszorg kost geld en hoeveel willen we ervoor betalen, het onderwijs, de kunst, het landschap, noem maar op, allemaal kostenposten. Het gevolg is dat je het eigenlijk nergens meer over hebt. Net alsof leven alleen maar een kwestie is van het kunnen betalen.

Politici zeggen nog weleens iets over de wereld waarin ze ‘geloven’, maar dat is alleen een manier van praten. Ze spreken in zúlke algemeenheden (‘wij geloven in een rechtvaardiger wereld’) dat je volmaakt onduidelijk is hoe ze eigenlijk denken dat wij gaan leven.

Afgelopen vrijdag stond in het katern Boeken een groot stuk waarboven stond: ‘De moraal is terug in de economie’. Gek, dat je dan werkelijk even denkt: oh gelukkig. Dan is dat voor elkaar. Ik liep zeker weer eens een beetje achter de feiten aan.

Maar zo is het helemaal niet. Het stuk ging over boeken van economen die vonden dat de moraal terug zou moeten keren in de economie, maar hoe, dat was nog niet zo duidelijk, schreef Maartje Somers, die die boeken besprak.

Vlak daarna barstte het nieuws los over de vergoeding van medicijnen voor mensen met de spierziekte van Pompe. En ja, daar waren ze weer, de QALY’s, de gewonnen levensjaren van redelijke kwaliteit, met hun bijbehorende zeer variabele prijzen en dito berekeningen. En overal wordt weer zorgelijk gediscussieerd over de keuzes in de zorg en over wat iemands leven waard is.

Interessant genoeg barst niet vooral de discussie los over of het wel zo volstrekt normaal is dat er enorm veel geld wordt verdiend aan medicijnen voor zieke mensen.

Nee, ik ontken niet dat de farmaceutische industrie grote investeringen doet in onderzoek naar nieuwe medicijnen en ik begrijp heel goed dat dat geld terugverdiend moet worden en dat er ook geld moet komen dat geïnvesteerd kan worden in nieuw onderzoek. En evenmin valt te ontkennen dat we dankzij de farmaceutische industrie medicijnen hebben tegen allerlei ziektes.

Maar dan nog. Is de overheid wel een goede gesprekspartner in dit alles? Draagt de samenleving zelf wel voldoende bij aan zulk onderzoek, zodat we ook iets te zeggen hebben over de medicijnen die op de markt zijn en over hun prijzen? Of vindt de overheid het weer eens een kwestie van marktwerking dat ze zelf zo min mogelijk geld uitgeeft aan onderzoek en dat dat allemaal uit de ‘derde geldstroom’ moet komen, dat wil zeggen: van de industrie?

Net als overal wordt ook hier weer geheel geloofd in de zelfreinigende werking van de markt. Alsof ‘de markt’ een ook maar enigszins rationeel handelende grootheid is. De markt zit tjokvol hypes, modes, beïnvloedbare inkopers en geldbeluste types.

Maar we praten liever over de vraag of het ons ‘als samenleving’, wel het geld waard is om gehandicapten thuis zorg te laten ontvangen, zodat ze een min of meer normaal, min of meer zelfstandig leven kunnen leiden.

Dat noemen we dan ethische discussies. Maar het zijn geen open ethische discussies, want ze beginnen altijd vanuit het geloof dat de markt allesbepalend is. Niet vanuit de overtuiging dat we mensen zelfstandig willen laten zijn. Of dat we het raar zouden vinden om in een rijk land, want dat zijn we nog steeds, tegen mensen met een zeldzame ziekte te zeggen: stik maar. Jouw QALY’s zijn te duur.

Als het om het verkeer gaat, kan er best vanaf de andere kant worden geredeneerd. Dan is zoiets onnozels als ‘de beleving van de automobilist’ ineens een goede reden om heel veel geld uit te geven aan nieuwe borden en waarschuwingen en aan de gevolgen van extra luchtverontreiniging, alleen maar omdat die automobilist zoveel leuker leeft als-ie tien kilometer harder mag rijden.

Toch curieus.

Het is vreemd dat het enige uitgangspunt waar we in grote kwesties als de gezondheidszorg of de financiële wereld echt op durven vertrouwen het zogenaamde ‘welbegrepen eigenbelang’ is. Nooit een ethisch-morele overweging. Zelfs nu we gezien hebben wat de markt allemaal voor elkaar krijgt aan krankzinnige producten die de ondergang van allerlei mensen betekenen, die misschien wel het einde van de euro betekenen met alle gevolgen van dien, zelfs nu nog praten we over levensjaren in termen van prijzen, alsof ook iemands jaren goederen zijn.

Durven we geen echt moreel debat te voeren of lukt het niet, omdat elk debat meteen in de kiem gesmoord wordt door ‘maar hoe denk je dat te kunnen betalen’?

Natuurlijk bestaan er kosten. Maar als je niets anders hebt om de waarde van iets uit te drukken dan een prijs, is dat wel erg armoedig.

About these ads
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s